عشق و مرگ—دریدا آنها را از هم جدا نمیداند، گویی سخن گفتن از یکی، ناگزیر دیگری را فرا میخواند. این پیوند نه از سر احساس، بلکه به دلیل ساختار عشق است: عشق، در ذات خود، امکان زوال را در بر دارد. عشقی ناب و بیخلل وجود ندارد؛ همواره سایهای از فقدان، از پایان احتمالی، بر آن گسترده است. دوست داشتن یعنی پذیرش این خطر، یعنی آشکار شدن در برابر شکنندگی زمان، در برابر ناپایداری میل، در برابر فاصلهای که میان خود و دیگری اجتنابناپذیر است.
در نگاه نخست، دریدا گویی از سخن گفتن دربارهی عشق طفره میرود، اما این خاموشی خود پاسخی است. این امتناع، دشواری پرداختن به عشق را به عنوان مفهومی کلی و انتزاعی آشکار میکند. عشق را نمیتوان در یک تعریف ثابت و قطعی جای داد، چرا که همواره از همگسیخته و دچار شکاف است. اینجاست که پرسش بنیادین دریدا سر برمیآورد: آیا عشق به چه کسی تعلق دارد یا به چه چیزی؟ آیا ما دیگری را به خاطر یگانگی و بیهمتایی غیرقابل جایگزینش دوست داریم، یا به دلیل صفاتی که دارد—زیبایی، مهربانی، هوش؟ این تمایز سطحی نیست، بلکه به جانمایهی عشق و معنای دوست داشتن بازمیگردد.
اگر عشق متوجه صفات باشد، پس عشق امری ناپایدار و وابسته به شرایط است. عشق، زمانی که این صفات تغییر کنند یا آنگونه که پنداشتهایم نباشند، رنگ میبازد. اما اگر عشق به خود فرد باشد—به یگانگیای که فراتر از صفات اوست—به نظر میرسد که دیگر تابع استدلال عقلانی نباشد. با این حال، حتی چنین عشقی نیز از تغییر در امان نیست. ما در خلأ عاشق نمیشویم، بلکه در دل زمان، در بستر تاریخ، و در جریان هستی دوست میداریم. عشق امری ایستا نیست—همواره در حرکت است، همواره در معرض دگرگونی، ناامیدی و حتی خیانت.
تأمل دریدا دربارهی عشق، به شکل جداییناپذیری با دغدغهی بنیادین او دربارهی هستی در هم تنیده است. پرسش نخستین فلسفه—بودن یعنی چه؟—خود گرفتار همین دوگانگی است: بودن، آیا مربوط به که بودن است یا چه بودن؟ آیا هستی یعنی هویت، یعنی جوهرهای ثابت و تغییرناپذیر؟ یا آنکه هستی در ویژگیها، در صفاتی که ما را به جهانیان مینمایاند، معنا مییابد؟ درست همانطور که عشق میان این دو قطب در نوسان است، هستی نیز چنین است. و همانطور که عشق هرگز به قطعیت نمیرسد، فلسفه نیز از این تنش رهایی ندارد.
از همین رو، عشق برای دریدا نه صرفاً امری شخصی و احساسی، بلکه در بنیان خود، پدیدهای فلسفی است. عشق، در پیوندی ناگسستنی، با شیوهی درک ما از حضور و غیاب، پیوند و گسست، زندگی و مرگ گره خورده است. دوست داشتن یعنی ورود به ساختارهای بنیادین هستی—زمانمندی، ناپایداری، شکاف درونی آن. از این رو، عشق هرگز تنها دربارهی عشق نیست. عشق همواره دربارهی هستی است. عشق همواره دربارهی امکان فقدان خویش است.
در جهانی که در پی تعاریف واضح و هویت ثابت است، دریدا به ما میگوید که عشق از هرگونه بسته شدن میگریزد. عشق نه صرفاً یک تأیید، بلکه حرکتی میان حضور و غیاب، میان وفاداری و تردید است. دوست داشتن یعنی زیستن در دل این پارادوکس، پذیرفتن اینکه عشق همزمان یک تصدیق است و یک خطر، یک وعده است و یک وداع. دوست داشتن، ناگزیر، یعنی رویارویی با پرسش مرگ. و در این مواجهه، عشق محو نمیشود؛ دگرگون میشود، بازمیگردد، و همچون ردپای هرآنچه حقیقتاً اهمیت دارد، باقی میماند.